آشنایی با کشورهای اسلامی 1

(1)

آشنایی اجمالی با کشور جمهوری اسلامی ایران

 

به کوشش: سرکار خانم ریحانه تسلیمی

 

واژۀ ایران در فارسی باستان « آئیریانا » و در فارسی میانه به شکل « اِران » بوده، و به معنای « سرزمین مردمان نژاده و نجیب » است. کردها، هنوز ایران را با همان نام کهن « اِران » تلفّظ می کنند.


نژاد ایرانیان

واژه « آریا » در زبان های اوستایی، فارسی باستان و سنسکریت، به ترتیب به شکل های : « آریَه »، « آریَه » و « آریه »، به کار رفته است. همچنین در زبان سانسکریت « آریَه » به معنای سَروَر و مهتر و « آریاکَه » به معنی مَردِ شایسته بزرگداشت است و آریایی به زبان اوستایی « آَثیریان » و به زبان پهلوی و فارسی دری « ایر » خوانده می شود. این واژه در اوستا به گونۀ « ایران ویچ » نیز آمده است.
از نگاه ریشه شناسی، « ایر » به معنای نجیب یا نژاده و « ان » پسوند نسبت است. پس ایران یعنی: « سرزمین نژادگان » ، « سرزمین نجیبان ». یا می توان « ان » را نشانۀ جمع دانست و « ایران » جمع « ایر » می شود به معنای نجیبان.
از 600 سال پیش از میلاد تا 1314 [1935 م ] در میان اروپاییان، با نام « پرشیا » که همان « پارس » در دوره هخامنشی است،  شناخته می شد، که در سال 1314 در شُرف تأسیس لیگ ملل، با درخواست رسمی رضاشاه پهلوی، همان نام بومی کشور « ایران » در عرصۀ جهانی به کار رفت.

نام « پرشیا » همچنان برابر نام ایران است و در زبان های اروپایی، به دلیل سابقۀ تاریخی – فرهنگی اش کاربرد دارد؛ امّا در اخبار و نامه نگارهای میان کشورها، بیشتر نام ایران، به کار برده می شود.
نیز در کتاب اسناد نام خلیج فارس، چهار نام مختلف برای ایران، ذکر شده است: اریانا، ایراک، اراک، عراق و ایلام، که از نظر زبانشناسی، همۀ این ها ریشه های واحدی دارند.

نیز گفته می شود: ایرانیان، سرزمین خود را «ایریوشُیُ نِم» یا «ایر یو دئینگهونام» یعنی « مساکن آریائیان » می خواندند و بعدها که دارای حکومت و پادشاهی شدند، میهن آریاییان را «ایریانو خشَرُ» یعنی « پادشاهی ایرانیان » خواندند. این نام بعدها «اِئران شَتر» و « ایران شَهر » شد، که « ایران » کوتاه شدۀ همین نام است [ نک: علی رضا شاهپور، راهنمای مستند تخت جمشید با اسناد نام خلیج فارس، ص22 – 47 ].

 


جغرافیا


ایران، مساحتی به وسعت 1648198 کیلومتر مربع یا 636375 مایل مربع دارد، که هفت درصد آن را آب تشکیل می دهد. ایران یک کشور آسیای غربی است و در منطقۀ خاورمیانه و نیز آسیای مرکزی و قفقاز واقع شده است و با کشورهای ارمنستان، آذربایجان [ شامل جمهوری نخجوان ] و ترکمنستان در شمال، افغانستان و پاکستان در شرق و عراق  و ترکیه  در غرب، هم مرز است. به علاوه، ایران در خلیج فارس، با کشورهای کویت، عراق،  عربستان سعودی، بحرین، عمان، قطر و امارات متّحدۀ عربی، مرز آبی دارد.
در محدودۀ 25 درجه و سه دقیقه الی 39 درجه و 47 دقیقه عرض شمالی و 44 درجه و پنج دقیقه الی 63 درجه و 18 دقیقه طول شرقی، واقع شده است. ایران در عرض های جغرافیایی بالا قرار دارد و ویژگی عرض های جغرافیایی بالا این است که: تفاوت بین فصل ها و در آن ها بیشتر است.


موقعیّت آب و هوایی

ایران، کشور پهناوری است که از نظر جغرافیایی، ویژگی های خاصّی دارد و از لحاظ اقلیمی، بسیار متفاوت و متغیّر است. با نگاهی به اقلیم شهرهای مختلف ایران، حتّی شهرهای هم عرض آن، مثل: طبس، نظیر، گلپایگان و خرّم آباد، به آسانی می توان این گوناگونی آب و هوا را تشخیص داد. به طوری که میزان متوسّط بارندگی سالانه در برخی از شهرهای جنوب ایران، از چهل میلی متر، تجاوز نمی کند؛ ولی میزان بارش باران در نواحی غربی ایران، بیش از 600 میلی متر، گزارش شده است. در رابطه با بقیّۀ عناصر آب و هوایی – نظیر: دما و رطوبت – نیز این تفاوت ها را در نقاط مختلف کشور، می توان می توان مشاهده کرد.
کشور ایران، سرزمینی نسبتأ مرتفع است، به طوری که ارتفاع آن از سطح دریا به طور متوسّط، بیش از 1000 متر است. این سرزمین مرتفع، از طرف غرب و جنوب غرب، به وسیله رشته کوه های موازی و مرتفعی از نواحی پست و خشک عراق جدا می شود و در شمال و شمال شرق نیز به وسیلۀ یک سلسله از کوه های مرتفع تر، از طرف قفقاز و حوزۀ دریای خزر و ریگزارهای خشک و بی آب و علف ترکمنستان، جدا می شود. در شرق و جنوب شرقی نیز کوه های کم ارتفاع  تری که پیوستگی آنها به یکدیگر به مراتب، کمتر از کوه های شمال و غرب است، کشور ما را از همسایگان شرقی، جدا می کند.
در امتداد سواحل دریای عمان و خلیج فارس نیز چندین رشته کوه موازی که به تدریج بر ارتفاع آنها افزوده می شود، وجود دارد که بلندی آنها در حوالی کرمان و شمال غرب استان فارس، به حداکثر می رسد و به سلسله جبال زاگرس می پیوندد. سلسله جبال شمالی و غربی و رشته کوه های مرکزی و شرقی، با جلگه ها و درّه ها و دشت های کم عرض خود، در مجموع، کمتر از دو سوم مساحت کشور را تشکیل می دهد. بقیّۀ مساحت کشور را مناطق کم ارتفاع و پست تشکیل داده اند که این مناطق را می توان به صورت مثلثی توّر کرد که رأس های آن در شهر های بم، سبزوار و قم است.


تراکم جمعیّتی

بر اساس سرشماری، جمعیّت در سال 1390، جمعیّت این کشور، حدود 75 میلیون نفر و به طور دقیق بالغ بر 75،149،669 تن است، که نسبت مردان 51 درصد و زنان 49 درصد است. درصد جمعیّت شهری کشور، بر اساس سرشماری سال 90، 71 درصد اعلام شد، که این  درصد در سرشماری سال 85 بالغ بر 68 درصد بوده است.
و مطابق سرشماری سال 1392، جمعیّت ایران حدود 77،189،669 نفر، شمارش شده است.
زبان رسمی


زبان های هند و ایرانی، ریشه در یک زبان باستانی به نام زبان نیا – ایرانی دارند.
بعضی از گویش های زبان ایرانی، به خاطر تفاوتهای ظاهری در نحوۀ استفاده از عبارات و ترکیب ها، امروزه به عنوان یک زبان، نام برده می شوند، مثل: مازنی، کردی، پشتو، بلوچی، لری، لکی، زازاکی، دری، یا تاجیکی پارسی و غیره.
زبان های ایرانی، بیشتر با خط های عربی، لاتین، وسیریلیک نوشته شده است. این زبان ها بیشتر در کشورهای ایران، افغانستان، تاجیکستان، باختر پاکستان، کردستان ترکیه، کردستان عراق، و بخش هایی از آسیای میانه، رواج دارد.
برآورد شده است که: در سطح جهان، امروزه، حدود 150 تا 200 میلیون تن، به زبان های ایرانی، در قالب 87 گونه، سخن گفته می گویند.

دین رسمی

در ایران، حدود 80 درصد از مردم به دین رسمی تشیع هستند و حدود 18  درصد، مسلمانان اهل سنّت و مابقی جزء اقلیت های دینی، مثل: مسیحیان، مندائیان، هندوها، زرتشتیان، یهودیان، بهائیان هستند.
ایران، بزرگترین جمعیّت یهودیان را در جهان اسلام دارد. البتّه برخی ایرانیان ملحد و بی دین نیز هستند که آمار آن ها بسیار اندک است و به هزار نفر نمی رسد.


تقسیمات کشوری

 

ایران كه با ۱,۶۴۸,۱۹۵ كیلومتر مربع وسعت از نظر مساحت، هجدهمین كشور بزرگ دنیا به شمار می آید بیش از 75 میلیون نفر جمعیت دارد و به علت موقعیت خود درخاور میانه و اروپا –آسیای مركزی، كشوری دارای اهمیت وي‍ژه جغرافیایی- راهبردی است . ایران در شمال با ارمنستان، جمهوری آذربایجان و تركمنستان هم مرز است. چون ایران از كشور های ساحلی دریای خزر است، كه دریایی بسته و با مالکیت مشترک است، قزاقستان و روسیه نیز همسایگان مستقیم ایران در شمال هستند . ایران در شرق با افغانستان و پاكستان، در جنوب با خلیج فارس و خلیج عمان، در غرب با عراق و در شمال غرب با تركیه هم مرز است. تهران پایتخت، بزرگترین شهر و مركز سیاسی، فرهنگی، تجاری و صنعتی كشور است.

ایران قدرتی منطقه ای است و موقعیت مهمی در امنیت انرژی بین المللی و اقتصاد جهانی درنتیجه ذخایر عظیم نفت و گاز طبیعی خود دارد.


از مهم ترین اماکن زیارتی

با توجه به وجود اعتقادات عميق و ريشه دار مذهبي در ميان ايرانيان، زيارت گاه هايي در اين كشور وجود دارد كه همواره مشتاقان بسياري از سراسر ايران به سمت زيارت آنها مي شتابند. برخي از اين زيارت گاه ها، عبارتند از:
 
بارگاه مطهر امام رضا (ع)


از جمله زيارت گاه هايي كه داراي ارزش جهاني است و سالانه ميليون ها مسلمان از كشورهاي مختلف دنيا به خاطر زيارت اش به سوي ايران روانه مي شوند، بارگاه مطهر امام رضا(ع) است كه در استان خراسان رضوي و در شهر مشهد مقدس واقع شده است. اين بارگاه علاوه بر اين كه از نظر معنوي بسيار ارزشمند است، از نظر معماري نيز داراي ارزش ويژه اي است.
حضرت علی بن موسی(ع)، ملقب به «رضا»، امام هشتم شیعیان است، كه پیروان مذهب شیعه از ايشان با عنوان «امام رضا» یاد می‌کنند.

سالروز شهادت هشتمين امام شيعيان در تقويم كشور ايران،‌ تعطيل رسمي است.
 
بارگاه مطهر حضرت معصومه(س)


فاطمه، ملقب به حضرت معصومه (س)، يكي از فرزندان حضرت موسى بن جعفر (ع)، امام هفتم شیعیان و خواهر امام رضا(ع) است.
در تقويم كشور ايران، روز ولادت ایشلن، با عنوان روز دختر نامگذاري شده است.
در سال ٢٠٠ هجرى قمرى و در پى اصرار و تهدید مأمون خليفه عباسى، دوران  تبعيد امام رضا (ع) آغاز شد و يك سال پس از اين تبعيد، حضرت معصومه (س) به شوق دیدار برادر، به سمت خراسان حرکت کرد. اما پس از ورود به ایران در ساوه کاروان آن ها مورد توطئه واقع شد و آن حضرت ، سراغ قم را گرفته و به این شهر وارد شد و پس از چند روز اقامت در شهر قم، از دنيا رفت. حضرت احمد بن موسی الکاظم (ع)

حضرت احمد بن موسي الكاظم، ‌ملقب به شاهچراغ(ع)، فرزند امام موسي كاظم(ع)، هفتمين امام شيعيان و برادر امام رضا(ع) است كه آرامگاه ايشان در شهر شیراز، قرار دارد.
حضرت احمد(ع) در نزد پدرش امام موسی کاظم (ع)، از جایگاه و احترام ویژه ای برخوردار بود. وي پس از تبعيد برادر بزرگوارش،‌امام رضا(ع) به مشهد، تصميم گرفت براي ديدار او از راه بصره به سمت ايران حركت كند. اما به دستور مامون خليفه عباسي،‌ لشكري به منظور مبارزه با وی و يارانش گسيل شد و سرانجام طي نبرد خونيني با سپاه خليفه عباسي، به شهادت رسيد.
حضرت عبدالعظیم حسنی

حضرت عبدالعظیم حسنى، در چهارم ربیع الثانی سال 173هجری در شهر مدینه چشم به جهان گشود. ایشان فرزند عبدالله بن على، از نوادگان امام حسن مجتبی (ع) است که نسبش با چهار واسطه به آن حضرت می رسد.
حضرت عبدالعظیم، از دانشمندان شیعه و از راویان حدیث ائمه ی معصومین(ع) و نیز از چهره های بسیار محبوب و مورد اعتماد نزد اهل بیت عصمت و طهارت(ع) به شمار می رفت. دوران زندگي حضرت عبدالعظيم(ع) مقارن با امامت چهار امام معصوم يعني امام موسي كاظم(ع) ، امام رضا(ع)، امام محمد تقي(ع) و امام علي النقي(ع) بوده است. بقعه حضرت عبدالعظيم(ع) در شهر ري، واقع شده است.
 
 
حضرت دانیال نبی (ع)


حضرت دانيال نبي(ع)، از جمله پيامبران بني اسراييل در قرن هفتم قبل از میلاد است كه نسل ايشان به داوود پيامبر(ع) مي رسد. ايشان كه داراي كتاب آسماني است، در كودكي،  پدر و مادر خود را ازدست داد و زني عابده پرورش و تربيت او را به عهده گرفت.
حضرت دانيال(ع) در سال 655 قبل از میلاد همراه با اصحاب اش توسط پادشاه بابل، به اسارت گرفته شد. آن حضرت بعد از مدتي اقامت در شوش، وفات يافت و در همان شهر دفن شد. آرامگاه دانيال نبي(ع)، در ساحل شرقی رودخانه شاوور  روبروی تپۀ ارگ قرار دارد . اين زيارت گاه داراي دو حیاط است و بر روی گنبد مخروطی قرار دارد كه از نوع رایج گنبدهای منطقه است . دانیال به زبان عبری به معناي «خدا حاكم من است» می باشد. اماکن باستانی

اماکن باستانی ایران زیاد است اما به اختصار به مواردی از آن اشاره می شود: نقش رستم، نقش رجب، طاق بستان، شهر تاریخی ماسوله، هکمتانه، مسجد کبود تبریز، تخت جمشید، برج گنبد، مجموعه تاریخی بازار تبریز، سنگ نوشته بیستون، قلعۀ بابک خرمدرین، قنبد سرخ مراغه،  برج طغرل، مسجد خضر قم، کلیسای سنت استپانوس، کاخ نیاوران، برج رادکان، کلیسای مریم مقدس، معبد داش کسن، بایزید، عمارت اکبریه، زندان اسکندر، مقبرۀ کوروش، عمارت مفخّم، خواجه ربیع،  کاخ اردشیر، قلعۀ دختر فیروز آباد، کاروانسراهای مختلف شاه عبّاسی، حمام فین کاشان، شهر سوخته، آتشکده های مختلف ایران، بقعۀ شیخ صفی، شهر تاریخی هفت گنبد، گنبد سلطانیّه، مسجد نصیر الملک شیراز، مقبرۀ حافظ شیرازی، مجسّمۀ هرگول کرمانشاه، ارگ بم، پل تاریخی خسرو در کرمانشاه، قلعۀ تاریخی هزار درب، خانۀ تاریخی زند، قلعۀ فلک الافلاک خرم آباد، خانۀ پروین اعتصامی، عمارت آل قاپو، سی و سه پل، کاخ چهل ستون، پل سفید اهواز، منار جنبون، بابا طاهر ، گنج نامه، و ...
لازم به ذکر است که فهرست میراث جهانی یونسکو در ایران شامل ۱۹ مکان می‌باشد که در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده‌اند.


جلوه های طبیعی

برخی جاذبه های گردشگری و تفریحی ایران عبارتند از: روستای کندوان تبریز، آسیاب خرابه جلفا، آبگرم سرئین، جنگلهای ارسباران، غار علیصدر، جادۀ چالوس، جادۀ اسالم،  پارک ملی گلستان، کوه سبلان، دماوند، آبشار شاهرود، بش قارداش، جنگل های شمال ایران، رودخانۀ ارس، بندر آستارا، جزیرۀ کیش، دریای خزر، پل خدافرین جلفا، سدّ دز، دریاچۀ نمک قم، آبشار فدامی، منطقۀ الموت، آبشار شیطان کوه، آب گرم محلات، دریاچۀ ارومیّه، ائل گلی، سدّ لتیان تهران، طبیعت رامسر، ساحل خشک بندر لنگه، منطقۀ آزاد تجاری جلفا، دشت گوردیان، شاندیز مشهد، قوری گل تبریز، مرداب انزلی، سرچشمۀ خوانسار، زاینده رود، بندر شرفخانه، کوه سنگی مشهد، پارک آب و آتش، پارک ملّت تهران، پارک سرخه حصار، سد کشه آشتیان، تنگه واشی فیروز کوه، و ...

Tags: اسلام اسلامی کشورها کشورشناسی ایران اران آریایی آریاییان