نشانه های آفرینش

نشانه های الهی در سیستم گردش خون

نویسنده:  هادی احمدی جلفایی

 

 

خداوند، به انسان نیروی فکر عطا کرده تا با تفکّر در عالم آفرینش، هم خالق خود را هر چه بهتر بشناسد و هم بتواند همه ی امکانات
طبیعت را در راستای رشد و ترقّی دنیوی و اخروی خود به کار ببندد.
یکی از معجزات آفرینش که تقریباً در بدن هر جانوری وجود دارد و تفکّر در آن، انصافاً انسان را شیفته ی قدرت لایزال پروردگار می نماید، سیستم گردش خون در بدن است.
دانستنی ها و مسائل قابل تفکّر در این زمینه، آن چنان گسترده است، که اگر چند جلد کتاب مستقل نیز نوشته شود، باز کم است؛ امّا در این نوشته ی کوتاه، با پاره ای از معجزات آفرینش در این زمینه، آشنا خواهیم شد.

 

 

فرآیند گردش خون در بدن
همه ی اجسام روی کره ی زمین، تحت تأثیر نیروی گرانش زمین می باشند. بدن ما و موجودات نیز تحت تأثیر همین نیرو است. نیروی گرانش زمین، باعث می شود که خون در بدن ما به سمت پایین رانده شود، امّا دستگاه گردش خون ما به وسیله ی چهار ابزار مختلف، سازگاری هایی نسبت به این کشش پیدا کرده است. این چهار ابزار عبارت اند از:
1. قلب ماهیچه ای . قلب انسان، از چهار قسمت اصلی تشکیل یافته که عبارت اند از:دهلیز چپ، دهلیز راست، بطن چپ، بطن راست. قلب بوسیله ی این چهار عضو، در پی فرایند انقباض خود، خون را به سر، شش ها و جا های مختلف بدن می رسانند.
2.تلمبه ماهیچه ای. هنگامی که راهمی رویم یا می دویم، فشاری که از طرف ماهیچه های در حال انقباض به سیاهرگ ها می آید، باعث می شود که خون درون آن هابه طرف قلب رانده شود.
3.دریچه های لانه کبوتری. در سیاهرگ های پا های ما دریچه هایی وجود دارد که به سوی قلب یکطرفه هستند و مانع از برگشت خون می شوند.
4.بافت های پیوندی در پاها. این بافت ها از متورم شدن بیش از حد رگ های پاها جلوگیری می کنند.
انواع دستگاه گردش خون
به طور کلی در جانوران، دو نوع گردش خون مختلف وجود دارد:
1.گردش خون باز  
2.گردش خون بسته. این نوع از گردش خون نیز بر دو نوع است: گردش خون ساده. و گردش مضاعف.
در گردش خون باز، خون در بدن جانورانی که از این نوع گردش خون برخوردارند، درون رگ های بسته جریان ندارند و خون از انتهای باز بعضی رگ ها خارج می شود و در میان سلول ها گردش می کند. مثلا ملخ یکی از این جانوران است.
قلب ملخ، لوله ای و باریک است و در مقابل دیواره ی پشتی شکم ، داخل حفره ی دل جای دارد که خون را به سوی سر و سایر بخش های بدن می راند. خون از طریق سوراخ های جانبی زوج کوچک، یا منافذ جانبی قلب که دریچه دارد، وارد قلب شده و توسّط انقباضات قلب به داخل یک آئورت که به طرف سر امتداد دارد، با فشار به جلو رانده می شود.

امّا گردش خون بسته ساده، از قلب و شبکه ای از رگ ها ساخته شده است. خون در این نوع دستگاه گردش، هنگام گردش از رگ ها خارج نمی شود. به عنوان مثال، ماهی ها گونه ای از این جانوران هستند.
ماهی با یک قلب، گردش خون بسته دارد، که خون را در یک گردش، به سراسر بدن، پمپ می کند. خون پس از عبور از سینوس سرخرگی که از جاهای مختلف بدن رسیده، به دهلیز و بعد به بطن و بعد به مخزن سرخرگی و بعد از آن به آبشش ها می رود و کربن دی اکسید از دست می دهد و اکسیژن را به تمام بدن می رساند. بعد، دوباره به قلب، باز می گردد.
در بیشتر ماهی ها قلب 4 قسمت دارد که عبارت اند از:
1.سینوس سیاهرگی.
 2.دهلیز.
 3.بطن.
 4.مخزن سرخرگی.


اما گردش خون مضاعف، به دو دسته تقسیم می شود:
1.گردش ششی: خون پس از خروج از قلب، به شش ها رفته و پس از تبادلات دوباره، به قلب باز می گردد.
2.گردش عمومی: خون از بطن چپ خارج شده، وارد آئورت می شود و به قسمت های مختلف بدن می رود و در نهایت پس از تبادل گازها از طریق بزرگ سیاهرگ زبرین به دهلیز راست می ریزد.
برای مثال انسان یکی از موجوداتی است که گردش خون بسته مضاعف دارد. قلب انسان
قلب انسان 4 قسمت اصلی دارد که خون را به شش ها و به جاهای دیگر بدن می رساند. اجزای کلّی قلب انسان، عبارت اند از:
بطن چپ، بطن راست، دهلیز چپ، دهلیز راست، آئورت، سرخرگ ششی، سیاهرگ های ششی، دریچه سینی، دریچه میترال، بزرگ سیاهرگ زبرین، دریچه سه لختی.
در قلب انسان، سه نوع دیواره به صورت لایه لایه وجود دارد که عبارت اند از:
1.لایه ی داخلی(آندوکارد) : بافت پوششی است که داخل حفرات قلب را می پوشاند.
2.لایه ی میانی(میوکارد) : بافت ماهیچه ای است (ماهیچه ی مخطّط غیر ارادی).
3.لایه ی خارجی(پریکارد) : بافت پیوندی است که تشکیل آبشامه ی قلب را می دهد.
آبشامه عبارت است از:لایه ای دو لایه که دور تا دور قلب را می پوشاند، حرکت قلب را تحلیل می کند و از وارد شدن ضربه به قلب جلو گیری می کند.
بافت گرهی نوع دیگری از بافت ماهیچه ای در قلب است که کار هدایت و تولید تحریک های قلب را بر عهده دارد.
بافت گرهی "میوکارد" قلب را تحریک می کند. همه ی تار های ماهیچه ای  قلب در جنین، قادر به انقباض هستند، ولی با تغییر شکل یافتن بافت ماهیچه ای قلب و افزایش قدرت انقباض تارها، این خاصّیت میوکارد از بین می رود و فقط بافت گرهی قلب است که این ویژگی را حفظ می کند.
بافت گرهی قلب از  یک گره سینوسی - دهلیزی و یک گره دهلیزی - بطنی و رشته هایی در دیواره های بین دو بطن و درون میوکارد بطن ها ساخته شده است. گره اول که گره پیشاهنگ نامیده می شود، جایگاه آغاز تحریکات طبیعی قلب است.
محلّ این گره در پشت دیواره ی پشتی دهلیز راست، زیر منفذ بزرگ سیاهرگ زبرین است. گره پیشاهنگ بزرگ تر از گره دهلیزی - بطنی است.
تحریک تار های ماهیچه ای این گره، متناوب و خودبه خودی است و در حدّ فاصل بین دهلیزها و بطن ها است.
رشته هایی از بافت گرهی، گره های سینوسی - دهلیزی و دهلیزی - بطنی را به هم متّصل می کنند. تحریک در گره سینوسی - دهلیزی ایجاد شده، تمام ماهیچه ی دهلیز ها را فرا می گیرد و به گره دهلیزی - بطنی می رسد و به تار های گرهی دیواره ی بین دو بطن، منتقل می شود.
سپس به نوک بطن و سراسر بافت گرهی میوکارد منتقل می شود و سرانجام در میوکارد قلب، انتشار می یابند.
سرعت انتشار تحریک در گره دهلیزی - بطنی و تارهای بین دو بطن کم است و در شبکه ی گرهی دیواره ی میوکارد زیاد تحریک همزمان در ماهیچه ی هر دو بطن پخش می شود.

نحوه ی گردش خون در بدن انسان اول، خون از بطن راست به سرخرگ های ششی وارد می شود و از آن به شش ها می رود و پس از تبادلات به سیاهرگ ششی و بعد به دهلیز چپ و بعد به بطن چپ، وارد می شود. بعد رگ به دو قسمت تقسیم می شود:
مویرگ های بخش بالایی بدن(سر و گردن)، و یک رگ به نام آئورت که به اجزای دیگر بدن، به جز شش ها می رود، که بعد از این که تبادلات در بدن به صورت کامل انجام شدند، خون در یک سیاهرگ جمع و به کبد رفته و تنظیماتی از قبیل مقدار قند و غیره شده و بعد به رگی به نام بزرگ سیاهرگ زیرین رفته و از آن به دهلیز راست و بعد به بطن راست ریخته شده و با انقباض بعدی قلب، دوباره این مسیر ها را طی می کند.
به انقباض در آمدن ماهیچه ی قلب "سیستول" و به انبساط آن "دیاستول" می گویند.

 


 در پایان دیاستول حدود 120 میلی لیتر خون در هر بطن، جمع می شود که تقریبا ً 75 میلی لیتر آن در سیستول بعدی، وارد سرخرگ ها می شود.

Tags: آیه آیات خلقت خلق تأمل