آموزش روش تحقیق و پژوهش در علوم نظری

درسنامۀ روش تحقیق .1

تحقیق و آموزش : حمید احمدی جلفایی

پیشگفتار

بدون شرح و اثبات، هویداست که: «پژوهش و تحقیق» از مبانی عمدۀ توسعه فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی و سیاسی در هر جامعه ای است. امروزه توسعه یافته ترین کشورها، بیشترین هزینه را به بخش پژوهش و تحقیق، به ویژه پژوهش های بنیادین و راهبردی، تخصیص می دهند.
در جهان اسلام، خوشبختانه دیرینۀ تحقیق و پژوهش، به همان قرون اولیّۀ عصر پیدایش و ظهور این دین برمی گردد. آثار و اختراعات اندیشمندان مسلمان درعرصه های مختلف در طول تاریخ، بهترین گواه این سخن است؛ به گونه ای که در بسیاری از عرصه ها، حتّی عرصه هایی همچون: اقتصاد، صنعت، شیمی، فیزیک، هیئت، نجوم و مانند آن، دست نوشته های برخی اندیشمندان مسلمان، امروزه حتّی در جهان غرب، از معروف ترین و مهمترین آثار کهن موجود، به حساب می آید.
نزاع بر سر آن که در فرایند روشمند سازی تحقیقات و پژوهش ها - که عمدتأ درطول چند قرن گذشته، بسیار پررنگ شده -  جهان اسلام، تا چه اندازه متأثّر از پیشرفت های علمی جهان غرب شده، به نظر این جانب، بی فایده است. جواب، هرچه باشد، برای هیچ کدام از طرفین، به خودی خود، نه منقصت است و نه فضیلت؛ آنچه مهّم است آن است که: همۀ جوامع، بدون تعصّب از پیشرفت های فکر بشری در هر کجای دنیا که باشد، به صورت هدفمند بهره گرفته و آن ها را در مسیراعتلای عقاید و ارزش ها و سعادت دنیا و آخرت مردم جامعۀ خویش به کار گیرند.
خوشبختانه درایران اسلامی، به ویژه در طول نیم قرن اخیر، فرایند روشمند سازی تحقیقات و پژوهش ها در همه ی عرصه ها شروع شده و موفقّیت های قابل توجّهی به ویژه در دو دهۀ اخیر در مجامع و محافل علمی کشور، حاصل شده است.