استاد سیّد حسن فاطمی موحّد

1.تصحیح مهمترین رکن کتاب «الذریعه»

(1)

تصحیح مهمترین رکن کتاب «الذریعه» اثر آقابزرگ تهرانی (ره)

سیّد حسن فاطمی موحّد

مقدمه

شیخ آقابزرگ تهرانی (م ۱۳۸۹ ق) با شصت سال تلاش، کتاب ارزنده الذریعه الی تصانیف الشیعه را نگاشت و با دقت نظری که در شناسایی کتابها به خرج داد، متوجه لغزشهای فراوان شد و در لابه لای معرفی کتابها در ذریعه به لغزشهای فراوان اشاره کرده است. در فرصتی که برایم پیش آمد بسیاری از تذکرات وی را گردآوری و پس از دسته بندی آنها، هر موضوع را به عنوان مقاله ای مستقل به چاپ رساندم. مقالاتی از این دست که به یاد دارم عبارتند از:

الف) نقد امل الآمل از منظر الذریعه، مجله آینه پژوهش، ش ۵۴، بهمن و اسفند ۱۳۷۷.
ب) نقد شیخ آقابزرگ تهرانی بر کشف الحجب والاستار، مجله شهاب، ش ۱۳، پاییز ۱۳۷۷.
ج) ایرادات شیخ آقابزرگ تهرانی به کشف الظنون، مجله آینه میراث، ش ۳ و ۴، زمستان ۱۳۷۷ و بهار ۱۳۷۸.
د) تصحیح تاریخ درگذشتها، کتاب مؤسس حوزه (یادنامه آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حائری)، ۱۳۸۳.
ه‍( تصحیح نام نویسندگان، مجله آینه میراث، ش۱۶، بهار ۱۳۸۱ و ش ۱۷، تابستان ۱۳۸۱.
و) تصحیحات شیخ آقابزرگ تهرانی(تصحیحات پراکنده)، مجله شهاب، ش ۲۸، تابستان ۱۳۸۱.
ز) تصحیح نام شاعران، مجله کتاب ماه ادبیات و فلسفه، ش ۵۶ ـ ۵۷، خرداد و تیر ۱۳۸۱.
ح) تصحیح مهم ترین رکن کتاب در ذریعه (مقاله حاضر).
نظر به اهمیت عنوان کتاب یعنی مهم ترین رکن آن، جهت متوجه ساختن و حساس کردن نویسندگان نسبت به آن، در مقالاتی لغزشها در عنوان پاره ای کتابها را نشان دادم که در مجله های کتاب ماه دین، ش ۳۶، آینه پژوهش، ش ۷۰، آینه میراث، ش ۸ ـ ۷ به چاپ رسید. در اینجا نیز لغزشهایی را که شیخ آقابزرگ تهرانی در ذریعه پیرامون عنوان کتاب گوشزد کرده است، می آوریم. عنوان اشتباه از نظر شیخ آقابزرگ را تیتر می کنیم و در ذیل آن، عنوان درست را در حدی که در ذریعه تبیین شده، متذکر می شویم.