نقد حدیث

نقد حدیث (1)

پیش درآمدی بر نقد حدیث و ملاک های آن

نگارش: حمید احمدی جلفایی

پیشگفتار

«حدیث» در اصطلاح دینی، به گفتار، کردار و تأیید و تقریر پیشوایان دین، اطلاق می گردد [نک: الرعایه، ص 50؛ مقباس الهدایه، ج1، ص69].
شکّی نیست که برخی احادیث منسوب به امامان معصوم(علیهم السلام) نا صحیح، غیر معتبر، ساختگی و تحریف شده هستند و در طول تاریخ، برخی تندروان و منحرفان و غالیان، به جهت توجیه عقاید و عملکرد خودشان، آن ها را ساخته و پرداخته اند.
از این رو نقد و بررسی عمیق هر یک از احادیث منسوب به معصومان(علیهم السلام) به جهت تشخیص سالم از ناسالم و راستین از ساختگی، رسالتی بسیار مهمّ و ضروری بر دوش محقّقان مسلمان است.
مطابق پیش رفته ترین نظریّات تحقیقی، در این فرایند، گام نخست، بررسی سند حدیث است که صحّت و سقم انتساب را نشان می دهد. و گام دوم، بررسی متن حدیث است تا معلوم شود که متن مربوطه، با توجّه به ملاک های عقلی و نقلی موجود، شایستگی کلامِ معصوم بودن را دارد یا نه. ضرورت این مطلب، وقتی بیشتر روشن می گردد که بدانیم: در طول تاریخ، گاهی سند نیز توسّط برخی جاعلان، جعل شده و به متن هایی افزوده گردیده و ظا هری سالم و معتبر، به خود گرفته است. یا در خود سندهای برجای مانده، آثار تحریف و تصحیف فراوان در زمینة اسناد است که به خاطر بی اطّلاعی و ناآگاهی ناسخان به سلسلۀ راویان و طبقات و نام های موجود در سند، یا به جهت سایر ضعف های سیستم کتابت و ضبط در دوره های گذشته، در غالب کتاب های روایی شیعه و اهل سنّت، قابل مشاهده است. یا سندهایی که احتمال صحّت و پیوستگی در آن ها زیاد است؛ ولی خلل هایی وجود دارد که گویا از ناحیة ناسخان و مصحّحان، به زعم باطل، صورت پذیرفته است.
از این رو، صرف اعتماد به سند و توجیه متن، کاری غیر منطقی است؛ و در توجیه این مسئله، همین کافی است که تعداد بسیاری از احادیث دارای سند صحیح در منابع روایی ما یافت می-شود که متن آن ها معارضت با قرآن کریم و سایر مسلّمات دین دارد و به انحرافاتی مثل: تحریف قرآن، غلو، اباحی گری و مانند آن، دامن زده اند.
البتّه ما در این نوشتة کوتاه، در پی اثبات علمی این مطلب نیستیم و به نوبة خود، در شاخة پژوهش های مربوط به فقه پویا، مفصّل به ذکر شواهد موجود و آرای محدّثان و اندیشمندان علوم اسلامی در این زمینه پرداخته و زوایای مختلف قضیّه را بحث خواهیم کرد؛ امّا همین قدر لازم است بدانیم که امروزه «ضرورت نقد حدیث» در میان محقّقان علوم اسلامی، مسئله ای غیر قابل انکار است و صد البتّه بسیاری از مشاهیر علما از قدیم نیز همواره بر این مسئله، تأکید داشته اند.

پیام

این نسخه، نسخه ی آزمایشی پایگاه است؛ به زودی در نسخه های اصلی آینده، در این شاخه، نمونه های عینی از احادیث ضعیف یا معلل و معیوب از نظر متن، برگزیده و مورد نقد و بررسی قرار  خواهد گرفت.