اصول و بایسته های مداحی و روضه خوانی

اصول مداحی 1

اصول و بایسته های مدّاحی و روضه خوانی برای اهل بیت  علیهم السلام (1)

 

 نویسنده: حمید احمدی جلفایی

 پیشگفتار
« مدّاحی » در اصل از مادّۀ « مدح » در لغت عربی، به معنای ستایش، ثنا به صفات جمیله و توصیف به نیکویی، در مقابل « ذمّ » به معنای نکوهش و یاد کردن به بدی آمده است [ لسان العرب، دهخدا ]. « مدّاح » در اصل، یعنی بسیار ستایش کننده و مدح کننده و آفرین سرا است [ پیشین ].
« روضه خوانی » یعنی خواندن « روضه » عبارتی ترکیبی است که مهمترین گزارۀ آن « روضه » است. « روضه » در اصل به معنای باغ و گلزار و گلستان است، امّا در ادبیات دینی، « روضه » به یک سری مطالب در مقام ذکر مردگان نیز گفته می شود که چون بلبل، در باغ و گلشن عمومأ می خواند، این کاربرد به نوعی اشاره به خواندن بلبل وار و تعظیم مکان آن در قالب تشبیه آن به روضه و گلزار دارد.
 البتّه این در شرایطی است که مطابق دیدگاه برخی، اعتقاد داشته باشیم که: این عبارت، از دیرباز مورد استعمال واقع می شده است، امّا اگر همان گونه که عدّه ای معتقدند و به نظر نگارنده نیز همین درست است، پذیرفته شود که: این عبارت، در ادبیات گفتاری ما بعد از کتاب « روضة الشهداء » اثر ملّا حسین واعظ کاشانی، مشهور شد و تا قبل از آن، مورد استعمال واقع نمی شد، باید گفت: روضه در نام کتاب او باز به همان معنای باغ و گلشن و گلزار است که در آن مقتل و ذکر و ثنا و تعزیه و مصیبت و مدح هر یک از معصومان (ع) و اولاد آن ها را به منزلۀ گل ها و شکوفه ها و لاله ها و مانند آن گرفته که در این گلستان جمعند. یا خود آن بزرگواران را همچون گل های این گلستان، به صورت مجاز بر ذکر آن ها نیز سریان داده است [ نک: عمید، دهخدا، آنندراج ]
بنابراین مطابق این گفته، این اصطلاح پس از قرن دهم به وجود آمده و منشأ آن کتابی است که ملّاحسین کاشفی معاصر با سلطان حسین بایقرا و امیر علی شیر نوایی در قرن دهم نوشت و پس از آن، چون در میان تعزیه خوانان بسیار معروف شد، به مرور زمان، اصطلاح روضه خوانی در زبان مردم ولایی و عزادار، در محافل و مجالس، رایج شد. یعنی: مراد از روضه خوانی در زمان های اولیۀ شکل گیری این استعمال، خواندن کتاب « روضۀ » ملّا حسین کاشفی بوده است [ ناظم الأطبّاء، آنندراج ] ؛ امّا امروزه خود این عبارت، بیشتر از مدح خوانی یا مصیبت سرایی یا تعزیه خوانی، در این راستا به کار می رود و این عبارت، معمولأ به همان معنای مذکور در محافل و مجالس عزاداری اهل بیت  (ع) یا حتّی در عزاداری های، آن را به کار می برند.